Eten, bidden en beminnen en de christologie

Eten, bidden en beminnen zijn drie werkwoorden die intens theologisch gestempeld kunnen zijn. Niks oppervlakkigs dus. Zo kan eten nadrukkelijk verwijzen naar Jezus. Met een duur woord, zou je kunnen zeggen, dat eten in het licht van de bijbel, verwijst naar de christologie. Hier een voorzetje.

Eten is christologie van Kerst, want Jezus was niet welkom in deze wereld. Zo willen we eten met mensen die niet welkom zijn in onze samenleving - de arbeiders, de vreemdelingen, de onaangepasten, de gebrokenen van hart en geest, de puissant rijken en de armen.

Eten is christologie van Goede Vrijdag, want Jezus werd gedood. Hij was niet welkom in deze wereld. Dat begon al direct na zijn geboorte, met de reactie van koning Herodes op de boodschap van de magiërs. Jezus stierf uiteindelijk als vijand, als vijand van het volk en als vijand van het rijk, en dat terwijl wij de echte vijanden waren - van God en van elkaar. We eten om dat te gedenken, want Jezus verbond zijn dood met een maaltijd. En hij droeg zijn volgelingen op om die maaltijd samen te vieren.

Eten is christologie van Pasen, want Jezus stond op uit de dood. Gods nieuwe tijd is begonnen. Wij eten als vooruitblik op Gods grote maaltijd. Wij eten om de verzoening die hij in Jezus aanbiedt te vieren, autochtoon met allochtoon, nieuwe met oude Nederlander, allen in Christus.

Eten is christologie van Hemelvaart, want Jezus is Koning geworden. En daarom eten we geen nationale maaltijd, maar eten we als een wereldwijde broederschap. Eten we als vreemdelingen op aarde en burgers van een ander rijk. En omdat hij alle macht heeft, eten we met de machtelozen en de verschoppelingen, eten we in de marge van de macht van deze wereld, want zo staan we in het centrum van de macht van Jezus.

Eten is christologie van Pinksteren, want Jezus zond zijn Heilige Geest. Wij delen wat God ons heeft gegeven en gaat geven. Hij geeft ons eten om te delen en gaven om zijn gezin op te bouwen - apostelen, profeten, evangelisten, herders en leraren. Ook Pasen en Pinksteren zitten natuurlijk opgesloten in de maaltijd van de Heer. Jezus verbond die maaltijd met het nieuwe verbond, dat is de nieuwe tijd van Pasen. En in dat nieuwe verbond ontvangen wij een nieuw hart, dat is Pinksteren.

Eten is christologie van de Wederkomst, want Jezus komt terug om alle dingen recht te maken. We eten, en weten dat het koninkrijk niet bestaat uit eten en drinken, maar uit vrede en gerechtigheid. We eten, en weten dat niet wij de Grote Maaltijd brengen, maar hij. Hij alleen is Koning. We zijn dus mensen die eten, maar niet als mensen zonder hoop.

Zo is met de maaltijd nog niet de hele christologie aan de orde gekomen. Woorden als pre-existentie en twee-naturenleer zijn nog niet gevallen. Maar toch, met de maaltijd valt veel te vertellen over Jezus, zonder dat het gezocht is.

Beminnen heeft volgens mij net zo'n sterke lading, maar daar schreef ik al eerder over (zie hier, hier en hier bijvoorbeeld).

Jezus tegen vrijheid van meningsuiting

Twee quotes:

En ik zeg zelfs: ieder die in woede tegen zijn broeder of zuster tekeergaat, zal zich moeten verantwoorden voor het gerecht. Wie tegen hen “Nietsnut!” zegt, zal zich moeten verantwoorden voor het Sanhedrin. Wie “Dwaas!” zegt, zal voor het vuur van de Gehenna komen te staan.


Behandel anderen dus steeds zoals je zou willen dat ze jullie behandelen. Dat is het hart van de Wet en de Profeten.

Zie deze delen van Jezus' toespraak: Mat 5:22 en Mat 7:12.

God en elkaar liefhebben (9) - Samenvatting

In een serie blogs heb ik geprobeerd kort uit een te zetten, wat de opdracht voor Jezus volgelingen is. Kort samengevat: God en elkaar liefhebben door te vieren, te volgen en te vertellen.

Hier de blogs op een rijtje:

1. God, elkaar en de ander is een relatie teveel.
2. De ander liefhebben is God liefhebben (buiten naar binnen is boven naar beneden).
3. De verdeling boven, binnen, buiten leidt tot dichotomie.
4. God en elkaar liefhebben is onze opdracht en onze identiteit.
5. Vieren, volgen en vertellen werken onze opdracht uit.
6. Vieren doet ons beseffen dat we door Jezus deel uitmaken van Gods verhaal.
   
7. Volgen is leven volgens het script van Gods verhaal.
   
8. Vertellen is mensen vertellen wat en waarom met als doel hen uit te dagen om ook deel te worden van Gods huisgezin.
   

Hoe nu verder?


Alle delen kunnen concreter worden. Dat kan in de blog-o-sphere door ze te koppelen aan alles wat er al is. Wat is bijvoorbeeld de relatie tussen vieren, volgen en vertellen en die bekende trits belong, believe, behave? Een paar maanden geleden suggereerde Daniel me, dat hij verbanden zag. Ik zie wat betreft vieren verbanden met Tom Wright, Stanley Hauerwas en de biblical theology movement naar voren brengt. Vertellen ligt dicht bij wat ik bij Tim Chester, Tim Keller en de gospel-centered beweging lees.


De proof of the pudding zou voor mij de praktijk zijn. Is dit een leuk denkmodel voor mij, of zou je hier ook in de praktijk mee uit de voeten kunnen? Het is makkelijk om "God, elkaar en de ander" te bekritiseren, maar laat ik dit gezegd hebben: dat is proven technology. Dus de lakmoesproef: werkt dit in de praktijk?

God en elkaar liefhebben - door te vertellen (8)

Samen Jezus volgen betekent God en elkaar liefhebben. Deze ene opdracht doen we door te vieren, te volgen en te vertellen. Vandaag een toelichting op het laatste werkwoord van deze trits.


Vertellen is aan buitenstaanders vertellen wat en waarom met als doel hen uit te dagen om ook deel te worden van Gods huisgezin.


In volgorde. Vieren ontdekt en viert het verhaal. Volgen leeft en beleeft het verhaal. Vertellen geeft door en daagt uit. Zo is er dus een logische volgorde en cohesie tussen de drie gekozen woorden.

Vertellen is wat David Bosch in Transforming Mission omschrijft als evangeliseren:

Evangelism is the proclamation of salvation in Christ to those who do not believe in him, calling them to repentance and conversion, announcing forgiveness of sins, and inviting them to become living members of Christ's earthly community and to begin a life of service to others in the power of the Holy Spirit

Vandaar, dat ik eerst verkondigen als werkwoord had gekozen.

Ik gebruik nu het woord vertellen, omdat het wat alledaagser is. Maar ook, omdat het mij juist gaat om het alledaagse. Niet de massieve proclamatie op de markt, maar de uitleg en uitdaging bij de afwas. Chester en Timmis noemen dit ordinary life with gospel intentionality:

One of our catchphrases is “ordinary people living ordinary life with gospel intentionality.” It means doing the chores, having meals, watching sports, and so on with an intention to talk about Jesus, to pastor one another with the gospel, and to share that gospel with unbelievers. 

Hier een link met nog meer voorbeelden. Vertellen moet dus vooral het evangelie van alledag zijn, gekoppeld aan ons dagelijks bestaan vertelen wat dat met God en het goede nieuws van Jezus heeft te maken. Wat heeft ons eten met het evangelie te maken, wat ons werk wat onze relaties, wat onze tijdsbesteding.

God en elkaar liefhebben (7) - door te volgen

Samen Jezus volgen betekent God en elkaar liefhebben. Deze ene opdracht doen we door te vieren, te volgen en te vertellen. Vandaag een toelichting op het tweede werkwoord: volgen. Als vieren gericht is om God en elkaar te vertellen wat het script is, in Gods verhaal stappen is, dan is volgen leven volgens het script van het Koninkrijk. 


Jezus volgen omvat “het oude” elkaar en de ander liefhebben, maar het is meer. Jezus volgen omvat ons hele leven, zondag, maandag tot en met vrijdag en zaterdag. Jezus volgen heeft met ons werk, onze werkhouding, met school en onze leerhouding te maken. Jezus volgen heeft te maken met onze vriendschappen, onze huwelijken, onze buren. Volgen heeft te maken met ons uitgavepatroon en ons inkomstenpatroon. 


Dit werkwoord volgen zorgt er dus voor dat we niet vervallen in de dichotomie heilig en profaan. Een risico wat wel levensgroot aanwezig is bij de drieslag God, elkaar en de naaste volgen. Tegelijkertijd laat dit werkwoord zien dat de uitdaging enorm is: want hoe volgen we Jezus in de 21e eeuw? Met alle vragen rondom multiculturaliteit, relaties, milieu, individualisme en vrijblijvendheid, economie, enzovoorts. Zoveel vragen. De vinger komt zo op de goede plek te liggen. Dat kan beangstigend zijn, maar dat liever dan de struisvogel die zich terugtrekt op het veilige kerkelijke terrein van verkondiging, pastoraat en diakonaat en de rest van het leven overlaat aan de willekeur.


Hoe kort deze blog dus ook is, volgen levensomvattend.

God en elkaar liefhebben (6) - door te vieren

Samen Jezus volgen betekent God en elkaar liefhebben. Deze ene opdracht doen we door te vieren, te volgen en te vertellen. Vandaag een toelichting op het eerste werkwoord: vieren. 


Vieren is doop en avondmaal, bijbellezen, lofprijzing, bijbelstudie, enzovoorts (nb: klik hier voor deel 1 van deze serie).

Vieren is alles wat primair erop gericht is te vieren dat Jezus Heer is.

Vieren is alles wat ons laat beseffen dat we deel uitmaken van Gods verhaal. Alles wat ons het script van Gods Koninkrijk laat ontdekken. Alles wat ons helpt ontdekken dat we onderdeel zijn van Gods symfonie in vijf, of zo je wilt zes delen: schepping, zondeval, Abraham en Israël, (de intertestamentaire periode,) Jezus, de kerk. Wij zijn door Jezus opgenomen in een verhaal dat is begonnen met de schepping van hemel en aarde en uitloopt op een nieuwe hemel en aarde, de plaats waar God mensen en volken uitnodigt bij hem aan tafel, met Jezus als gastheer.

Ik kies voor het woord vieren, omdat de bijbel een goed verhaal vertelt. In verdriet treuren wij, maar niet als mensen zonder hoop.


Ik kies ook voor het woord verhaal. Voor sommige mensen besmet met de connotatie dat verhaal betekent, dat het niet echt gebeurd is. Maar ik vind, dat we ons het goede niet moeten laten ontnemen. Voor wie moeite met het woord heeft, lees deze blog-entry of kijk in de literatuur hieronder. Verhaal staat niet tegenover waarheid of echt gebeurd. Verhaal staat tegenover tijdloze propositie. De narratieve benadering van de werkelijkheid staat tegenover een beschrijving die uitgaat van een eeuwige, onveranderlijke werkelijkheid.


Doop en avondmaal zijn handelingen die ons heel bewust in Gods verhaal introduceren.

Tom Wright heeft me geleerd, dat bijbellezen ook lofprijzing is. Bijbelstudie en bijbellezen zijn niet alleen bedoeld voor mij om er wat uit te halen. Ze zijn ook gericht op God. Ze zijn als de mooie verhalen die mensen ophalen op een jubileum. Natuurlijk kent de jubilaris de verhalen. Maar het ophalen van herinneringen verhoogt juist de feestvreugde. Juist daarmee laat je zien hoe zeer je met elkaar verbonden bent en de ander liefhebt.

Ik denk, dat goed vieren ons vormt naar Gods verhaal. Goed vieren helpt ons - door de Heilige Geest - te zien dat dit Gods werkelijkheid is en dat hij ons vraagt om ons hierin in te passen.

Achtergrondmateriaal:

Tom Wright – New Testament and the People of God

Goheen and Bartholomew – The Drama of Scripture

Chris Wright – The Mission of God

God en elkaar liefhebben (5) - vieren, volgen, vertellen

Op zoek naar een missie voor je kerk? Probeer deze: God en de ander liefhebben. Maar nu de praktijk. Hoe doen we dat als volgelingen van Jezus? Omdat dit één opdracht is en niet twee moeten we niet proberen te zoeken naar activiteiten die of exclusief gericht op God zijn of exclusief gericht op onze naast. Ik stel een verdeling in drie werkwoorden voor:

• Vieren
• Volgen
• Vertellen

Inderdaad, deze werkwoorden komen wat uit de lucht vallen. In komende blogs hoop ik te laten zien, dat ze niet zomaar gekozen zijn en een gezamenlijke achtergrond hebben.

Inderdaad, driemaal een 'v'. Dat maakt het makkelijk om te onthouden. Hoera ;-). In plaats van vertellen had ik eerder verkondigen. Maar, vertellen is net wat meer gewone taal. In plaats van vieren kun je ook vormen gebruiken, dat zal straks bij de uitwerking blijken. Maar vieren is net wat feestelijker.


De uitwerking van deze werkwoorden overlapt gedeeltelijk met de uitwerking boven, binnen en buiten. Maar ze willen geen uitwerking zijn van de drie relaties God, elkaar en de ander. Integendeel, op die driedeling ben ik juist tegen. Elk werkwoord is een uitwerking van beide relaties God en de naaste. Bovendien hoop ik dat deze woorden geen scheiding tussen heilig en profaan veroorzaken (wat bij boven, binnen, buiten wel op de loer ligt).

God en elkaar liefhebben (4) - identiteit en opdracht

Op zoek naar een missie voor je kerk? Het kan een proces van jaren zijn. Maar het kan stukken sneller. Jezus heeft zijn volgelingen al een opdracht gegeven: God en elkaar liefhebben. Of, zo je wilt: God en de ander liefhebben.

Allereerst: dit is één opdracht, niet twee. Dus niet 1) God liefhebben en 2) je naaste liefhebben, maar 1) God en elkaar liefhebben.

Ik ben deze serie blogs begonnen met een anders geformuleerde opdracht, de opdracht God, elkaar en de ander lief te hebben. Daardoor hebben we nu scherp dat deze opdracht, God en de naaste liefhebben, haaks staat op ons gevoel. Deze kortere opdracht legt juist haarfijn uit wat er mis is met ons: we willen de ander niet liefhebben, laat staan onze vijand. Maar dat is nu juist wat Jezus van ons vraagt:

Mat 5:43 Jullie hebben gehoord dat gezegd werd: “Je moet je naaste liefhebben en je vijand haten.” 44 En ik zeg jullie: heb je vijanden lief en bid voor wie jullie vervolgen, 45 alleen dan zijn jullie werkelijk kinderen van je Vader in de hemel. Hij laat zijn zon immers opgaan over goede en slechte mensen en laat het regenen over rechtvaardigen en onrechtvaardigen. 46 Is het een verdienste als je liefhebt wie jou liefheeft? Doen de tollenaars niet net zo? 47 En als jullie alleen je broeders en zusters vriendelijk bejegenen, wat voor uitzonderlijks doe je dan? Doen de heidenen niet net zo? 48 Wees dus volmaakt, zoals jullie hemelse Vader volmaakt is.

Dit is wat God van ons vraagt: God en onze naaste liefhebben, of die naaste nu volksgenoot, geloofsgenoot, vriend of vijand is.

Deze opdracht vertelt niet alleen wat we moeten doen. Ze vertelt ook wie we zijn. In de woorden van Steve Timmis van The Crowded House: “God made us to be lovers: lovers of God and lovers of others.” Ik heb hier nog geen goede Nederlandse vertaling voor. Minnaar klinkt me te gemaakt. Liefhebbers klinkt niet als Nederlands. We are lovers. Dat klinkt, maar blijft Engels. Maar ook zonder goede vertaling is duidelijk, dat deze opdracht ook onze identiteit vastlegt.

Nu komt als vanzelf de vraag: hoe doen we dat? Hoe hebben we God en de ander lief?

P.S. dit is deel vier in een hele serie (hier vind je deel 1, deel 2 en deel 3).

God en elkaar liefhebben (3) - een dreigende dichotomie

Meer dan eens omschrijven kerken zichzelf met behulp van drie relaties: God, elkaar en de ander. Dit is de derde in een serie blogs waarin ik kanttekeningen bij deze drieslag plaats en een alternatief bied (zie hier voor deel 1 en deel 2) .

Als een kerk haar identiteit goed weet vast te leggen, kan een gemeentelid die identiteit ook voor zijn eigen leven gebruiken. Hij/zij is immers deel van het lichaam, lid van Gods huisgezin. De opdracht voor Gods huisgezin geldt ook voor haar leden. Hier laat de verdeling boven, binnen, buiten, vertaald in God, elkaar en de naaste liefhebben een enorme lege ruimte achter.

Wat als je gaat werken? Dat zou een gemeentelid zomaar kunnen overkomen ;-) Is dat dan God liefhebben, of elkaar liefhebben of de naaste liefhebben? En als je naar school gaat? Is dat boven, of binnen of buiten? Kortom: hoe zit het met zes van de zeven dagen van de week? Waar vallen ze onder? Als je deze drie relaties in werkwoorden hebt uitgewerkt die je graag gescheiden van elkaar houdt, dan kom je in de knoei. Is werken evangeliseren? Is school God liefhebben?

Is werken onderdeel van het kerkenwerk? Moet "de kerk" beslissende zeggenschap hebben over jouw schoolkeuze? Nee, maar een gemeenschap van volgelingen van Jezus die haar identiteit beperkt tot kerkelijke activiteiten bevestigt de dichotomie die al leeft in het hart van veel van haar leden. De dichotomie die de wereld verdeelt in heilig en profaan. Bidden en bijbellezen zijn heilig, uitgaan en autorijden zijn dat niet. Een pastoraal gesprek heeft met God te maken, maar boodschappen en televisiekijken niet. Ik vroeg aan een groep jongeren: "Heeft school met God te maken?" "Ja," antwoordde een van hen: "Want ik zit op een christelijk school." De implicatie was natuurlijk, dat als de school niet christelijke was geweest, school niet met hem te maken had. Het is een dichotomie die bevestigt, dat waar het in de kerk over gaat niets met het gewone leven heeft te maken. Maar net zoals er maar een mensheid is, is er ook maar een wereld en een Koninkrijk.

Hier wreekt zich wellicht ook dat we kerk teveel als instituut benaderen. Maar kerk is gemeenschap. Kerk is het huisgezin van God. Kerk, dat zijn de volgelingen van Jezus. En wat vraagt Jezus zijn volgelingen om te doen? Wat is hun opdracht? Pas op het moment dat we die opdracht helder hebben, krijgen we focus op wat een kerk als instituut kan betekenen.

God en elkaar liefhebben (2) - buiten naar binnen is boven

Meer dan eens omschrijven kerken zichzelf met behulp van drie relaties: God, elkaar en de ander. Dit is de tweede in een serie blogs waarin ik kanttekeningen bij deze drieslag plaats en een alternatief bied.

Na de drieslag God, wij en zij nemen kerken vaak een volgende stap, door de de drievoudige relatie uit te breiden. God, wij en zij wordt God, elkaar en de naaste liefhebben. En zo doemen al snel drie clusters van activiteiten op. God liefhebben wordt de kerkdienst en de persoonlijke omgang met God. Elkaar liefhebben wordt alles wat met onderlinge zorg te maken heeft, kringenwerk, jeugdwerk, enzovoorts. De ander liefhebben vertaalt zich in evangelisatie of zorg voor mensen van buiten.

De charme van de drieslag is voor velen, dat activiteiten exclusief aan de relaties eraan gekoppeld kunnen worden. Maar, Jezus ziet juist in de zorg voor de vreemdeling de liefde voor hemzelf terug; Mat 25. Cluster 3 is cluster 1... Nog een voorbeeld: tollenaars en zondaren waren buiten, maar Jezus haalde hen naar binnen, zat met hen aan tafel. Cluster 3 is cluster 2. 

In plaats van God, wij en zij, wordt ook deze drieslag gebruikt: boven, binnen en buiten. Jezus laat juist zien dat buiten vaak binnen is en dat buiten naar binnen halen juist boven is. Dat was het Koninkrijk, dat van boven naar beneden (!) kwam.

Moraal: wanneer je werkt met relaties, probeer activiteiten dan niet exclusief aan relaties te koppelen. 

God en elkaar liefhebben (1) – een relatie teveel

Kerken bezinnen zich op hun identiteit: wie zijn we? Meer dan eens omschrijven ze zichzelf met behulp van drie relaties: God, elkaar en de ander. Deze drieslag is onder meer bekend door Marius Noorloos en zijn werkboek Leven uit de bron.

Ik ga niet in op het werk van Noorloos. Maar in deze serie blogs plaats ik wel kanttekeningen bij de drieslag en bied ik een alternatief.

God, elkaar en de ander. Op het oog een verhelderend onderscheid: God, de gemeente en de mensen buiten de gemeente. Of anders geformuleerd: boven, binnen en buiten. Zo ziet de wereld vanuit het perspectief van de kerk er uit.

Drie relaties: God, wij en zij. Toch is dat een relatie teveel. Iemand vroeg Jezus: “Wie is mijn naaste?” Jezus vertelde het verhaal van de barmhartige Samaritaan. Vijand helpt volksgenoot. Zijn vraag: “Wie is de naaste geweest?” Jezus geeft maar twee relaties: God en de naaste. Daarmee gaat hij tegen de verwachting van zijn volk in. Het is niet eerst wij en dan zij. Het is niet eigen volk eerst. Het is niet eerst de uitverkorenen en daarna de rest. Er is maar een mensheid. Het is God en wij. Dat is Jezus' antwoord op de opmerking van de man die eerst had verteld, dat er maar een opdracht is: God en de naaste liefhebben. "Ja," zegt Jezus: "Je hebt gelijk. En er is maar een soort naaste, niet twee."

Kortom: er zit iets tegendraads zelfs iets polemisch in Jezus' uitleg en juist dat mist in de drievoudige relatie God, elkaar en de ander. Dat is teveel wij en zij. Het is te braaf, te conformistisch. Jezus is juist gekomen om menselijke tegenstellingen; man-vrouw, arm-rijk, blank-zwart, hoogopgeleid-ongeletterd, Nederlander-Turk te verzoenen. In onze tijd van scheiding is het belangrijk om op dat tegendraadse nadruk op te leggen.

Maar er zijn toch christenen en niet christenen? Inderdaad, en een van de belangrijkste kenmerken van een christen is nu juist, dat hij/zij erkent dat er maar een Heer en een mensheid is. Een kenmerk van een christen is, dat hij erkent dat er geen aanziens des persoons bij God is. Een volgeling van Jezus moet zelfs zijn vijanden liefhebben. Kortom, ik zou bijna zeggen, kenmerkend voor een christen is dat hij weerstand voelt tegen die verdeling God, wij en zij.

P.S. Jezus' uitleg is ook in de lijn met het oorspronkelijke gebod; zie Lev 19:18Lev 19:34 en zeker Lev 19:34.

Lees hier alle blogs over dit onderwerp: http://eenkleineprofeet.blogspot.nl/2010/06/god-en-elkaar-liefhebben-10.html

Waarom samen vasten? (3) - Er is geen eten

Waarom zouden volgelingen van Jezus samen niet eten?

Dit is de eerste voor de handliggende reden: omdat ze geen eten hebben.

God plantte een tuin met allerlei bomen met de mooiste en lekkerste vruchten. Er klonk een uitnodigend "Neem, eet." Maar inmiddels zijn de bomen verdord, gekapt en afgebrand en wat er rest is kale woestijn en gebarsten grond. Er is geen voedsel. Het verhaal van de vier maaltijden is voor miljoenen mensen dagelijkse realiteit. Zij en hun kinderen zijn ondervoed en gaan gebukt onder de gevolgen hiervan. Ik vond het een ontnuchterende gedachte. De luxe om uit persoonlijke afwegingen wel of niet te eten, is grote groepen mensen vreemd. Zij vasten samen omdat ze geen andere keus hebben.

Jezus zelf vastte in de woestijn, 40 dagen. De Heilige Geest had hem daar naar toe gedreven. Jezus zelf had dorst, tot zijn dood. Zijn Vader had hem niet toegestaan hier aan voorbij te gaan. Jezus verbindt aan zijn gedwongen vasten en dat van andere mensen een belofte: Gelukkig jullie die honger hebben, want je zult verzadigd worden. Zijn opstanding geeft hoop, dat deze belofte eens vervuld zal worden.

PS Jeroen Sytsma schrijft vandaag "Gij zult geen biddag voor gewas en arbeid houden" in het Katern van het ND. Een artikel wat prima aansluit bij deze blog.

Waarom samen vasten? (2) - Dus niet alleen

Samen eten is kenmerkend voor volgelingen van Jezus. Het karakteriseerde ook het optreden van Jezus, meer dan wonderen en tekenen, meer dan preken en wijze woorden, viel dit zijn omstanders op: hij at en hij dronk. En natuurlijk viel het hen ook op met wie hij at en dronk: met prostituees, met sociale outcasts, met religieus onaanraakbaren. Dus als samen eten en drinken zo veelzeggend is, waarom dan vasten, niet eten?

Jezus zegt zelf, dat dit zal gaan gebeuren: "Bruiloftsgasten kunnen toch niet vasten zolang de bruidegom bij hen is? Nee, zolang ze de bruidegom bij zich hebben, kunnen ze niet vasten. Maar er komt een dag dat de bruidegom bij hen wordt weggehaald, en dan is het hun tijd om te vasten." 

Hun tijd, dat is een meervoud, net als bruiloftsgasten. In de titel van deze blogserie stel ik deze vraag: waarom samen niet eten? En dat samen - meervoud vind ik veelzeggend. Wanneer mensen praten over vasten komen ze vaak met persoonlijke en individuele redenen: zelfdiscipline, Gods weg zoeken voor mijn leven, boete doen, toegang tot gebed, etc. Jezus heeft het echter over hun tijd, meervoud. Onze cultuur is behoorlijk individualistisch, dus we zijn al snel bezig met persoonlijke argumenten. Maar Jezus plaatst ons in Gods gezin. Er kan alle reden zijn dat het jouw tijd is om te vasten, maar wanneer is het onze tijd om te vasten?

Waarom samen vasten? (1) - Samen eten is beter

De bijbel is het verhaal van vier maaltijden. Maar deze periode voor Pasen is de vastentijd. Waarom? Waarom zouden volgelingen van Jezus samen vasten?

Als eerste: Jezus at wel. Dat kenmerkte hem: de Mensenzoon is gekomen, hij at en hij dronk. Waarom at hij wel? Jezus´ eten en drinken vervulde beloften uit een ver verleden. De profeet Jesaja zei ooit:

Is dit niet het vasten dat ik verkies:

misdadige ketenen losmaken,

de banden van het juk ontbinden,

de verdrukten bevrijden,

en ieder juk breken?

Is het niet: je brood delen met de hongerige,

onderdak bieden aan armen zonder huis,

iemand kleden die naakt rondloopt,

je bekommeren om je medemensen?

Als volgelingen van Jezus in het verhaal van de vier maaltijden willen leven, zal hun vasten ook dit kenmerk moeten hebben. Samen maaltijd vieren is een vasten wat God verkiest boven individueel de maaltijd laten staan en "in ongerechtigheid" verder leven.

Back to the Future: Maaltijd als Gezamenlijk Verlangen

Het meest kenmerkende van Jezus' optreden? Jezus at en dronk, en zo greep hij vooruit - future - op de maaltijd in het Koninkrijk.

De eerste gemeente at en dronk samen, en zo volgden ze Jezus - back - en grepen tegelijkertijd - to the future - ook vooruit op de maaltijd in het Koninkrijk. Natuurlijk deden ze dat ieder op volstrekt eigen wijze; Jeruzalem is Antiochië niet en Korinthe is weer anders, om drie voorbeelden te noemen van christelijke gemeenschappen uit de eerste eeuw.

Wanneer wij samen eten en drinken in navolging van de eerste gemeente, kunnen wij diezelfde beweging maken: back - we volgen de eerste gemeenten in Jeruzalem, Antiochië en Korinthe - to the future - door vooruit te grijpen op de maaltijd in het Koninkrijk. Dat is dus geen kopieergedrag of biblicisme, maar onze eigen improvisatie van Handelingen 29.

Door samen te eten en te drinken kunnen we dus onze gezamenlijke hoop vieren, versterken en verspreiden: wanneer komt de grote dag van de maaltijd? Dat is een verlangen want tegelijkertijd universeel christelijk als uniek is, want gericht op onze eigen omgeving: de toekomstige maaltijd in Maassluis, Ede, R-dam Zuid, enzovoorts. Een verlangen wat het dus in zich heeft om het verlangen van iedere christelijke gemeenschap te zijn.

Kijk hier voor andere redenen om samen te eten.

Wie redt de wereld?

Hoe moeten we leven als volgelingen van Jezus? Wat moeten we doen? Daniel de Wolf is bezig met een interessante serie blogs over radicaal discipelschap. Supermaver merkt op in een comment: ik heb al een keer zo hard gelopen dat ik helemaal opbrandde. In al ons denken en schrijven over radicaliteit ligt dus een risico opgesloten: grenzenloos geven.

Miroslav Volf schrijft in Onbelast - Geven en vergeven in een genadeloze cultuur, het volgende over geven:

Geven zoals God geeft, dat is niet niks. Kunnen we dat wel? Het lijkt nog minder haalbaar dan voortdurend te geven aan iedereen die hulp nodig heeft.

Gotthold E. Lessing heeft een toneelstuk geschreven dat zich afspeelt in het Jeruzalem van de twaalfde eeuw, tijdens de kruistochten, met als titel Nathan de Wijze. Daarin vindt een dialoog plaats tussen Nathan, een wijze en vrijgevige Jood, en Al-Hafi, een islamitisch geestelijke en schatbewaarder van de sultan Saladin, de moslimbeheerser van Jeruzalem. Saladin haat het als mensen moeten bedelen. Zijn haat gaat zo diep, dat 'hij zich ten doel stelde ze [de bedelaars] uit te roeien, ook al moest hij zelf bedelaar worden.' Toen zijn schatkist leeg was vanwege zijn ontzaglijke vrijgevigheid, stuurde Saladin Al-Hafi naar Nathan om geld te lenen. Tijdens het gesprek klaagt de schatbewaarder bij Nathan over het idiote gedrag van Saladin. 'Is het geen dwaasheid om de vriendelijkheid van God te imiteren, die zichzelf zonder vooroordeel uitstort over het goede en het kwade, de steppe en de woestijn, in zonneschijn en regen, en tegelijkertijd niet altijd Gods gevulde hand te hebben? Wel? Is dat geen arrogantie?' Zelfs voor een steenrijke sultan is het dwaas en arrogant te willen geven zoals God geeft.

Wij zijn God niet, dus is het logisch, dat we anders moeten geven dan God. God is, in de eerste plaats, de eerste gever.

Dat sluit direct aan bij wat Supermaver nog meer schrijft in dezelfde comment: Het Koninkrijk is de verantwoordelijkheid van de Koning. Tim Keller zou zeggen: Wanneer je wilt geven zoals God geeft, maak je je schuldig aan de overtreding van het eerste gebod. Want er is al een Messias en jij bent het niet.

Met Kerst vieren we de komst van de Redder van de wereld. En let op: hij heeft de wereld al gered. Die kennis maakt mij zeker niet passief maar behoedt me voor radeloosheid.

Young Japanese people meet Jesus through...

Gisteren viel een kalender van OMF op de mat. Elke maand van de kalender heeft een mooie foto en vraagt aandacht voor een groep mensen in Azië. Ik bladerde door de omschrijvingen en toen viel opnieuw het kwartje.

January – East Asia’s Children - East Asia’s Children meet Jesus through those who step out to love them. Whether facilitating joy-filled “character” camps, ....

February – East Asia’s People Groups - East Asia’s People Groups meet Jesus through those who learn their language, live among them to understand their unique culture....

March – East Asia’s Migrant Workers – Worldwide economic crisis has affected East Asia’s workers. ... How wil these workers have the opportunity to meet Jesus? Ask God to send loving believers to rural areas to show the way to hope.

Het refrein is dus: These people meet Jesus throught people who...

Jezus zette geen literatuurverspreidingsprogramma op touw. Hij ontwierp geen evangelisatieprogramma. Ook zette hij geen slimme producten in de religieuze markt. Hij organiseerde geen activiteiten. Hij viel niet terug op een mooie visie. Hij presenteerde geen uitgewerkte nieuwe theologie.

Jezus stuurde er mensen op uit. “Ga dan heen en maak alle volken tot mijn volgelingen.” “Zoals de Vader mij gezonden heeft, zo zend ik ook jullie.” Dat is waar we moeten beginnen. Mensen ontmoeten Jezus door mensen. God liefhebben en je naaste liefhebben is onze missie. Met mensen is Jezus visie. Door mensen is Jezus evangelisatieprogramma. Menswording is Jezus theologie.

Al het andere is ook belangrijk maar komt op de tweede plaats. De vraag is eerst: willen wij ons leven inzetten voor hem die ons zijn leven heeft gegeven? Willen wij het goede nieuws belichamen voor anderen, zoals Jezus zijn lichaam voor ons gaf? Onze missie is relatie. De visie? Liefhebben. En dat begint met samen tijd doorbrengen. Eenvoudig samen eten en drinken, waarbij we onze maaltijden wel herontdekken als heilige handelingen. Niet meer praten over het goede nieuws, maar het goede nieuws spreken, doen en ontvangen.

P.S. zoeken op Google met de woorden "eating together Jesus" leverde bovenstaande afbeelding op. Geloof het of niet, de link verwees naar dit artikel van Tim Chester over eating together as enacted promise.

Is een kerk zonder mensen in armoede wel kerk?

De samenstelling van de gemiddelde kerk in Nederland is blank, middenstand en hoger, goed opgeleid. Maar Jezus zei tegen zijn volgelingen: "De armen zijn altijd bij jullie, en jullie kunnen weldaden aan hen bewijzen wanneer je maar wilt." Hoe zit dat dan? Want die uitspraak is in tegenspraak met de werkelijkheid. Ik zie twee mogelijkheden.

1) Jezus uitspraak is een opdracht - zorg ervoor dat jullie de armen altijd bij jullie hebben. In dat geval doet de kerk dus niet wat ze volgens Jezus moet doen, of is ze op zijn best onsuccesvol. De kerk organiseert geen of onvoldoende activiteiten.

2) Er is echter nog een tweede mogelijkheid. Jezus' uitspraak is geen opdracht, maar een beschrijving. Dat lijkt ontsnapping te bieden. "Gelukkig, Jezus omschrijft alleen maar dat er armen zullen zijn, hij geeft geen opdracht. In onze situatie komen er geen armen. Dus back to normal." Maar als Jezus omschrijft, wordt het alleen maar dringender. Want, als het een opdracht is, kun je het nog zoeken in activiteiten. Als Jezus omschrijft, impliceert dat volgens mij, dat de kerk inherent aantrekkelijk zou moeten zijn voor de armen. Dan gaat het niet meer om een of meerdere activiteiten, maar om "het wezen" van de kerk. De eerste optie - de opdracht - levert op zijn best een kerk voor armen op. De tweede optie - de beschrijving - een kerk van armen. Deze tweede mogelijkheid komt volgens mij dicht in de buurt van het evangelie.

Dit is dus de uitdaging: hoe geven we kerk vorm dat ze kerk van armen wordt. Wanneer we die uitdaging aangaan, zullen we ontdekken dat het evangelie ook op allerlei andere terreinen gaat werken. Meer weten? Lees deze artikelen van Tim Chester eens: Eating together as enacted community (1) en (2).

Samen eten als belichaming van het evangelie

Gastvrijheid is een onderwerp wat mij de laatste tijd en de komende tijd behoorlijk bezighoudt. Ik spreek, preek en lees erover en kijk ook hoe wat ik leer in mijn eigen leven kan toepassen. Ik ben dan ook voortdurend op zoek naar materiaal dat me meer vertelt over gastvrijheid. Tim Chester heeft een aantal fascinerende artikelen over samen eten geschreven. Hij gaf ze titels als:

1. Eating together as enacted grace
2. Eating together as enacted community
3. Eating together as enacted mission
4. Eating together as enacted future.

Tim daagt kerken en volgelingen van Jezus uit om het evangelie te belichamen, uit te spelen, vorm te geven in ons leven, en het vooral niet te institutionaliseren.

Het eerste artikel begint als volgt:

De Mensenzoon kwam...
1.om zijn leven te geven als losprijs; Mk 10:24
2.om te zoeken wat verloren was; Lk 19:10
3.etend en drinkend; Lk 7:34
Met de eerste twee uitspraken geeft Jezus zijn doel aan. Alleen de laatste uitspraak vertelt iets over zijn aanpak. Jezus eet en drinkt. Jezus kwam ook terwijl hij wonderen deed, maar zelf gebruikt hij deze woorden – eten en drinken. En inderdaad de maaltijden zijn niet van de lucht en ook in de gelijkenissen spelen maaltijden een grote rol. Blijkbaar is er meer aan de hand met de maaltijd. De maaltijden belichamen iets van het Koninkrijk.

Deze laatste stelling is eerder voor mij al aanleiding geweest voor mij om de thema's van gastvrijheid en samen eten dit seizoen aan de orde te stellen. Ik wist toen nog niet het bestaan van deze artikelen af, maar ze zijn wel enorm stimulerend. Wat uitdagender:

Hoe komt het dat onze kerken niet bekend staan als een gemeenschap van mensen die eet en drinkt?

Jezus als Concurrent

Op een evangelisatiecursus vertelden deelnemers wie Jezus voor hen was. Vriend, betrouwbaar, heilig, gerechtigheid, hij kent je, vreugdebrenger. Mooie antwoorden, mooie diversiteit. De eerste ontdekking: Jezus is zo groot, er valt meer over hem te zeggen, dan wat jij in hem hebt ontdekt.

Een tweede ontdekking zette me meer aan het denken. De woorden die we kozen hadden vrijwel allemaal te maken met behoeften die Jezus vervulde. Ons verlangen naar zin, verbondenheid, vreugde, noem maar op. Evangelisatie werd bijna: “Iedereen heeft wel een gat in zijn hart, je moet het alleen ontdekken.” Maar, als wij alleen een Jezus presenteren die behoeften bevredigt, heb ik wel vragen. Als eerste is het mijn ervaring dat de pijn (behoefte) in de kerk nog niet zoveel kleiner is dan er buiten. Wat betekent dat dan? Bovendien zijn er mensen die het goed gaat zonder Jezus. Dat zoeken naar een een gat, pijn of moeite komt dan nogal geforceerd over. Als tweede vraag ik me af, of dit niet een Jezus is die teveel aansluit bij onze consumptiecultuur: Jezus geeft ons gratis wat wij nodig (denken te) hebben. Als derde vraag: is er niet meer te zeggen over Jezus?

Kort vooruitlopend op de tweede vraag: ja, we lopen het risico om Jezus teveel te laten aansluiten bij onze consumptiecultuur, maar tegelijkertijd is Jezus ook echt Gever van goede dingen. Misschien moeten we nog wat nauwkeuriger kijken naar Jezus als Gever.

Kort vooruitlopend op de derde vraag: ja, er is meer te zeggen. Jezus is niet alleen altijd voor ons. Hij kan ook tegen ons zijn. Hij kan zelfs een Concurrent zijn.

Voor mensen die gewend zijn aan woorden uit de bijbel: Jezus als Gever is mijn hedendaagse verwoording van Jezus als Redder. Jezus als Concurrent geef ik nog voor beter, maar ik bedoel er een aspect van Jezus als Heer mee.
Ik hoop er later meer over te schrijven.