Kerkelijke uitspraak van het jaar

We zijn de laatste maand van 2011 ingegaan. Sinterklaas, Kerst en dan Oudjaar. Tijd om de balans op te maken, lijstjes te maken, terug te blikken. Voor mij is dit de nummer één kerkelijke uitspraak van het jaar:

Ik wil een kerk die mij ascese leert

James Kennedy

James deed deze uitspraak op een symposium van de NGK Haarlem over de toekomst van de kerk in de stad. Deze uitspraak  zingt nog steeds na in mijn hoofd.

James zoekt een kerk die hem leert eenvoudig te leven; eenvoudig, ongedeeld, sober. Een kerk die hem leert te geloven midden in de praktijk van het gewone leven. Welke rituelen en welke praktijken horen daarbij? Nog concreter: hoe moet je bidden? hoe bijbellezen? hoe je leven delen? hoe gul zijn? hoe gastvrij? hoe kom je tot een alledaagse spiritualiteit, om het weer wat verhevener te zeggen. Het gaat dus niet om een grootscheepse, maar om een radicale vernieuwing.

Herken je de vraag van James? 

Dit zet voor mij de agenda. Want, ik zie allerlei aanwijzingen, dat de vraag van James het programma moet zijn waar de kerk zich in 2012 en verder op moet richten. Waarom?

• James vraagt om de kerk die Jezus voor ogen had. In Matteus 28 geeft Jezus zijn leerlingen de opdracht de volken te leren onderhouden alles wat hij bevolen heeft. Jezus zegt, dat dit de opdracht van de kerk is. Wat is er gebeurd, dat James dan zo'n kerk zoekt? Zijn we iets kwijt geraakt?
• Dagelijkse spiritualiteit in de vorm van bidden en bijbellezen is aan het verdwijnen. Dat is een conclusie die Idea, het blad van de Evangelische Alliantie, trekt: bijbellezen heeft een boost nodig. Het is ook wat predikanten zien: kerkelijk betrokken gezinnen die nooit samen de bijbel openslaan. Secularisatie van binnenuit, noemde iemand dat. Het zijn vragen die ik zelf hoor: "Het lukt me niet om bijbel te lezen." "Wat betekenen die verhalen in het Oude Testament nu?" "Ik val in slaap als ik bid."
• Mensen zoeken naar wegen om het volgen van Jezus in hun gewone leven in te passen. En natuurlijk moet ik het andersom zeggen: we zoeken naar wegen om ons gewone leven te passen in het volgen van Jezus in. Johan ter Beek is dit op het spoor met zijn Zevende Regel en boekje Heerlijk Eenvoudig. Maar denk ook aan allerlei initiatieven zoals Total Church, Nederland Zoekt en de recente conferentie Binnen beginnen is buiten winnen, rondom huiskringen en "missional communities."
• Jos Douma schreef er al eerder over in zijn blogs over duurzame spiritualiteit (deel 1, deel 2, deel 3 en deel 4).
• In een terloopse opmerking van een lezing, zei Stefan Paas, dat gemeenschappen een "sustainaible liturgy" nodig hebben om te kunnen overleven.

Kortom, de zoektocht is naar een kerk, die leert Jezus te volgen in het gewone leven van werk, relaties, huwelijk, geld en vrije tijd. Een kerk die het leven van alledag heiligt - betekenis geeft.

Persoonlijk of samen over Jezus vertellen (3 van 3)

Onlangs ontdekte ik het verschil tussen "als persoon over Jezus vertellen" en "samen laten zien wat het betekent om Jezus te volgen." Ik denk, dat veel mensen alleen het eerste kennen. Maar, de tweede aanpak is veel effectiever, leuker, maar ook veel ingrijpender.

In deze laatste van drie blogs leg ik het verschil tussen die twee uit (hier deel één en twee).

Vroeger woonde ik in het Land van Heusden en Altena. En ik werkte in Utrecht. Elke dag reisde ik op en neer met de Interliner, een snelle busverbinding tussen Sleeuwijk en Utrecht CS. Twee geografisch gescheiden werelden. Mijn collega's hadden een vergelijkbare situatie; ze werkten in Utrecht, maar woonden in Amsterdam, Woudenberg, Kampen, Ede, Zeist, Den Haag, enzovoorts. Mijn leven en dat van mijn collega's speelde zich af in twee geografische werelden. In die situatie is persoonlijk getuigenis mogelijk, maar niet meer dan dat. Wie vindt dat meer moet, loopt het risico anderen onterecht met een schuldgevoel op te zadelen.

Maar, ik leefde niet alleen geografisch in twee werelden. Ik leefde ook geestelijk in twee werelden. Ik had mijn christelijke privé wereld – kerk en vrienden en familie. En ik had nog een wereld; mijn professionele en in zekere zin publieke wereld. Maar die twee werelden maakten niet of nauwelijks contact.

Kan het anders? Ja, het kan anders. Met twee eenvoudige maar radicale veranderingen: maak persoonlijk samen en privé publiek.

Vind je voetbal kijken leuk? Doe dat niet meer alleen, maar ga samen kijken. Met een heel elftal tegelijk. Of misschien wat duidelijker: met een hele bijbelkring tegelijk. Persoonlijk wordt zo samen. En nodig als je samen gaat kijken niet-christelijke vrienden uit. Dan wordt privé publiek. En niet-christen ontmoeten christenen in een ontspannen maar wel echte dagelijkse omgeving. Vind je voetballen leuk. Dat is al samen. Maar doe het op zondagmiddag samen met je kring en niet-christelijke vrienden. Opnieuw wordt privé dan publiek. En opnieuw ontmoeten niet-christen christenen in een ontspannen maar wel echte dagelijkse omgeving. En in plaats van voetbal kun je ook wandelen, fietsen, klussen, film kijken, kitesurfen, barbecueën, opvoeden, fitnessen of wat dan ook invullen.

Wie dit gaat doen, ontdekt het verschil tussen persoonlijk en samen getuigen. Wie dit gaat doen, ontdekt dat de een goed spreekt, een ander gastvrij is, de een invoelend en een ander uitnodigend is. Wie dit gaat doen, ontdekt, dat het evangelie zichtbaar en tastbaar is. De bekende zendingsman Lesslie Newbigin zei: “De lokale gemeenschap vertolkt het evangelie.” En dat is wat er dan gebeurt.

Verander je bijbelkring in een vriendengroep die de bijbel en elkaars leven deelt. Wordt een vriendengroep die hun levens gastvrij met elkaar en anderen deelt. Chris Wright zegt: “Als wij bedoeld zijn om de onzichtbare God zichtbaar te maken, moet er wel wat te zien zijn.” Nu, dat kun je op deze manier doen.

Het is deze aanpak die je terugvindt bij Tim Chester en Steve Timmis, maar ook bij Alan Hirsch en Michael Frost. En die aanpak beperkt zich natuurlijk niet tot evangeliseren, maar beslaat het hele leven.

Waarom vinden veel mensen deze twee veranderingen -privé wordt publiek en alleen wordt samen- zo moeilijk?

Persoonlijk of samen over Jezus vertellen (2 van 3)

Onlangs ontdekte ik het verschil tussen "als persoon over Jezus vertellen" en "samen laten zien wat het betekent om Jezus te volgen." Ik denk, dat veel mensen alleen het eerste kennen. Maar, de tweede aanpak is veel effectiever, leuker, maar ook veel ingrijpender.

Dit is de tweede van drie blogs (hier vind je de eerste).

Vroeger woonde ik in het Land van Heusden en Altena. En ik werkte in Utrecht. Elke dag reisde ik op en neer met de Interliner, een snelle busverbinding tussen Sleeuwijk en Utrecht CS. Twee geografisch gescheiden werelden. Mijn collega's hadden een vergelijkbare situatie; ze werkten in Utrecht, maar woonden in Amsterdam, Woudenberg, Kampen, Ede, Zeist, Den Haag, enzovoorts.

Mijn leven speelde zich af in twee werelden – 's avonds en in het weekend in Werkendam e.o. – overdag en professioneel in Utrecht. Maar die twee werelden werden met elkaar verbonden door de bus waar ik mee reisde. Wie vaak reist met dezelfde bus en (voor sommigen: noodgedwongen) naast mensen komt te zitten, leert vanzelf andere reizigers kennen. Ik had regelmatig gesprekken met twee vrouwen. De een een jaar of veertig en werkzaam bij Catharine LeDuc, de andere met een baan bij de overheid. En ook hier gingen onze gesprekken over koetjes en kalfjes, over ons leven en kregen soms een geestelijke dimensie.

Anders dan met de collega's op mijn werk, woonden ik en mijn medereizigers wel dicht bij elkaar. Maar was dat voldoende om verder te komen dan een persoonlijk getuigenis?

Weet jij een plek in je woonplaats waar niet-christen ongedwongen in aanraking komen met christenen in je woonplaats? En ben jij deel van die plek of groep?

Ik had die plaats niet. Meenemen naar een kerkdienst? Daar kwamen nooit niet-christenen en op buitenstaanders was de gemeenschap helemaal niet ingesteld. Meenemen naar een bijbelkring? Maar die was gericht op samen bijbellezen en vormden een soort “incrowd, ” een andere wereld. Meenemen naar de Alphacursus? Die hadden we niet. Maar, zelfs als die er zou zijn... Ik vind, dat als -ie er al was geweest, ik zelf mee had moeten gaan. Onze wederzijdse gesprekken vormden immers de basis van onze relatie. Bovendien vooronderstelt een Alphacursus eigenlijk veel kennis en komt op buitenstaanders niet zo vrijblijvend over (waarom dat woord überhaupt al). Ik had deze mensen best graag geïntroduceerd in mijn leefwereld, maar daar was mijn leefwereld niet op ingesteld. Mijn leefwereld kende onbedoeld en ongewild nog een scheiding: kerkelijk – niet kerkelijk, sacred – secular, privé – publiek. En tussen die twee werelden was grensverkeer op een natuurlijke manier niet mogelijk.

Als ik terugblik, denk ik dat ik op mijn werk gelegenheid had tot een persoonlijk getuigenis. Dat ik, gezien de geografisch afstand tussen mij en mijn collega's (en zij onderling), ook niet meer had moeten verwachten. Tegenover de niet-christenen in mijn eigen leefomgeving had ik echter ook niet meer mogelijkheden dan dat persoonlijke getuigenis. Anderen zijn daarin misschien veel effectiever dan ik. Maar gezien het geringe aantal mensen dat in Nederland tot geloof komt, denk ik, dat dat aantal mensen dat effectief persoonlijk getuigt klein is.

Persoonlijk of samen over Jezus vertellen (1 van 3)

Onlangs ontdekte ik het verschil tussen "als persoon over Jezus vertellen" en "samen laten zien wat het betekent om Jezus te volgen." Ik denk, dat veel mensen alleen het eerste kennen. Maar, de tweede aanpak is veel effectiever, leuker, maar ook veel ingrijpender.

In drie blogs leg ik het verschil tussen de twee uit aan de hand van mijn eigen leven.

Vroeger woonde ik in het Land van Heusden en Altena. En werkte ik in Utrecht. Elke dag reisde ik op en neer met de Interliner, een busverbinding tussen Sleeuwijk en Utrecht CS. Mijn collega's net zo; werkten in Utrecht, maar woonden in Amsterdam, Woudenberg, Kampen, Ede, Zeist, Den Haag, enzovoorts. Mijn leven speelde zich af in twee werelden – 's avonds en in het weekend in Werkendam, overdag in Utrecht. En af en toe was er overlap – een personeelsfeest, maar verder hadden we als collega's weinig en zeker geen spontaan contact. We kwamen elkaar op straat of bij het schoolplei simpelweg niet tegen.

Ik denk, dat deze situatie voor veel mensen geldt.

Veel mensen wonen op flinke afstanden van hun werk. Hoe kun je dan christen zijn? En hoe kun je daar het evangelie delen?

Op mijn werk wist uiteindelijk iedereen wel dat ik christen was. Met een aantal collega's had ik regelmatig persoonlijke gesprekken. Altijd van hart tot hart. En ik weet, dat ook collega's met wie ik niet uitgebreid sprak, mijn identiteit kenden. Want, ik merkte, dat ze dat ook van andere collega's wisten die christen waren. En dit is het niveau, waar het in de meeste gevallen bij blijft.

Op je werk heb je alle kans om vanuit een christelijke identiteit te werken. Dat heeft te maken met integriteit, trouw, een constructieve houding, soberheid, dienend leiderschap, enzovoorts. Incidenteel en wellicht regelmatig zul je de gelegenheid hebben om te vertellen over Jezus. Maar, in bijna alle gevallen, is dat een persoonlijk getuigenis; jij vertelt. En je vertelt mogelijk over jouw woonwereld, maar die is gescheiden van de wereld van je collega's.

Laten we ook realistisch zijn. Stel een niet-gelovige collega heeft belangstelling voor het evangelie. Nodig je hem of haar uit om naar jouw kerk te komen? Maar misschien woont hij of zij wel 200 kilometer afstand. Zoek je een christelijke gemeenschap voor haar of hem in zijn eigen woonplaats? Wie dat probeert, zal ontdekken dat het evangelie verbonden is met relaties. Dus hoe realistisch is het, dat dit gaat lukken? En hoe vaak komt dit voor?

Ik denk, dat wie zijn evangelisatie-kaarten op het werk zet, het risico loopt zijn werk te misbruiken. Werk heeft allereerst een doel in zich zelf. Ik denk verder, dat als je werk de enige locatie is, waar je het evangelie deelt, je vrijwel nooit iemand tot geloof zal zien komen. En dat je voor je gevoel altijd zal falen, wanneer je jezelf oplegt, dat het daar moet gebeuren. Dat falende gevoel zal nog sterker zijn, als je iemand bent die het evangelie niet zo goed kan verwoorden.

De werkplek biedt de gelegenheid aan niet-christenen om te kijken naar christenen die vanuit hun identiteit werken. Als het gaat om evangelisatie, is er soms gelegenheid voor persoonlijk getuigenis. Maar geografische afstand is ook in onze Internetmaatschappij nog steeds een belangrijk gegeven. Daardoor is er vaak weinig gelegenheid om elkaars leven te delen en dus om mensen het christelijke leven te laten zien.

PS Op sommige werkplekken zijn gebedsgroepen. Maar, ik denk, dat de voorbeelden waarin deze zich ontwikkelen tot echte gemeenschappen uitzonderingen zijn en blijven. Laat staan dat ze uitgroeien tot gemeenschappen waarin ook niet-christenen opgenomen kunnen worden.

Geef ons ruimte om Jezus te volgen

Afgelopen vrijdag en zaterdag was er een conferentie rondom Total Church (hier links naar allerlei blogs rondom de dagen). Total Church is de radicale uitwerking van kerk rondom twee principes: evangelie en gemeenschap. Die twee vormen de brandpunten (radix) van de ellips. Total Church is eenvoudig uit te leggen met korte zinnetjes:

• De lokale gemeenschap vertolkt het evangelie (citaat van Newbigin).
• Wees goede buren.
• Gewone mensen die samen gewone dingen doen vanuit het perspectief van het evangelie.
• Alledaags leven vanuit het perspectief van het evangelie.

Die eenvoud is verraderlijk. "Maar dat doen we toch al?"

Goede buren zijn is de kortste manier om te vertellen dat je leven draait om "je naaste liefhebben als jezelf." En dat zinnetje krijgt betekenis vanuit het verhaal van de bijbel, waarin Jezus dat tot zijn dood toe heeft gedaan. Hij heeft zelfs zijn vijanden (lees: ons) liefgehad, opdat wij weer buren konden zijn. Dus dat schijnbaar eenvoudige zinnetje herbergt allereerst een verraderlijke diepgang. 

Maar, niet alleen dat. Goede buren, dat willen veel mensen zijn. Maar, meestal is dat iets dat je er bij doet. Je hebt je gezin, je huis, je hobby's, je baan en dan wil je daarnaast ook doen wat goede buren doen. Total Church draait dat radicaal om. Dit is mijn identiteit: in Christus ben ik een goede buur. En die identiteit (dat verhaal) is normatief voor het vormgeven van mijn hele leven. Hoeveel inkomen heb ik nodig om een goede buur te zijn? Waar zijn goede buren nodig? Welke hobby's helpen mij om een goede buur te zijn? Met wie wil ik samen goede buur zijn? Welke dingen hebben mijn buren nodig? Waarvan moet ik me bekeren om een goede buur te zijn?

Total Church vraagt dus - of moet ik zeggen: het evangelie zelf vraagt? - om ons leven radicaal vorm te geven vanuit onze identiteit in Christus. Of: vanuit de navolging van Jezus. 

Ik gebruik trouwens af en toe bewust het woord verhaal. Want, leven vanuit die identiteit, gebeurt altijd vanuit het besef waar we ons in het verhaal van het evangelie bevinden. Dat verhaal is nog niet ten einde. Theologisch gezegd: Total Church is niet gebaseerd op een gerealiseerde eschatologie.

Maar de titel van deze blog vraagt om nog iets anders: ruimte. Waar bieden kerken in Nederland mensen de ruimte om dit experiment aan te gaan? Want dit gaat natuurlijk niet om Total Church, maar om iets anders, wat al een tijd in de lucht hangt. Waar durven gereformeerde of evangelische kerken het aan om te zeggen: "Onze vorm van kerk begint bij het instituut, of bij de door de predikant verkondigde boodschap, of bij de gemeenschap, maar beginnen bij kerk als volgelingen van Jezus is ook een geldig en ander begin." En ik gebruik de woorden instituut, gemeenschap en boodschap, zoals Dulles die gebruikt in zijn boek Models of the Church. Ook Dulles voegde dat model, volgelingen van Jezus, pas toe in een tweede druk van zijn boek. Maar Dulles heeft het wel. Maar, waarom lukt het kerken in Nederland niet om dat model te zien?

Waar durven kerken het in Nederland het aan om mensen ruimte te bieden om op deze manier kerk vorm te geven? Waarom zijn mensen zo bang, dat dan alles losgelaten wordt? Inderdaad komen andere aspecten van de verzoening dan ook aan bod - ook de menswording en de opstanding van Jezus. Maar zijn kruisdood zeker ook. Of waarom denken weer andere mensen, dat het meer van hetzelfde is - dat dit gewoon bij de ¨klassieke gemeenteopbouw" past? Lees je literatuur (Frost&Hirsch, Stetzer&Putman, Chester&Timmis) en kijk om je heen naar de praktijk. En besef, net als Dulles, dat levensvatbare gemeenten rondom het model "Jezus volgen" ook de andere modellen zullen integreren (zo Dulles). Waarom denken mensen, dat een ander model van kerk betekent, dat je daarmee een negatief waardeoordeel over hun vorm van kerk uitspreekt? Waarom denken we zoveel vanuit kerk en zo weinig vanuit Koninkrijk?

Nee, dit model van kerk zal niet voor alle christenen in Nederland zijn. Nee, andere modellen hebben ook hun waarde. Maar, voor een significant deel van de volgelingen van Jezus, en zeker voor hen die jong zijn, zal dit model - samen Jezus volgen - hun toekomst zijn. En waar het evangelie deze wereld wil aanspreken, zal dat percentage nog hoger liggen.

Dus demp de kloof en geef ons ruimte om Jezus te volgen. Bied die gastvrijheid.

Pak je agenda maar: 9 april Steve Timmis (Total Church)

Update 2010-02-28 -> het programma.

Op 9 april organiseren we een conferentie, met als directe aanleiding de Nederlandse vertaling van Total Church. Steve Timmis, een van de auteurs, zal twee keer spreken op die dag (ook met vertaling). Daarnaast vullen we het programma met mensen die vanuit de Nederlandse context ervaring hebben met de basis van Total Church - evangelie en gemeenschap. Zij vertellen hun verhalen en ervaringen, en kunnen ook ingaan op vragen met Nederlandse kennis van zaken.

De conferentie cirkelt rond het thema Vernieuwing door evangelie en gemeenschap.

Samen met Steve Timmis schreef Tim Chester het boek Total Church. Je leest gemeenschap: samen het evangelie brengen, samen voor elkaar zorgen, samen bijbel lezen en leven. Je leest hun verlangen om mensen te bereiken met het evangelie. Ze geven aansprekende voorbeelden uit hun eigen leven hoe zij dat invullen. Tegelijkertijd zie je, dat ze oog hebben voor de behoeften van mensen. Ze werken diaconaat heel praktisch uit voor hun eigen leven. Je ontmoet er het leven van alle dag, want dit zijn mensen van de praktijk. En je ontdekt, dat niet de laatste missionaire mode, maar de bijbel hen drijft.

Waarom zou je komen? De manier waarop Tim Keller het evangelie uitlegt spreekt je aan. Je wilt samen christen-zijn in plaats van christen-doen. Je bent op zoek naar geestverwanten en/of wilt praktisch en theoretisch worden toegerust.

Tot slot:

• Wie zijn we? Vertegenwoordigers uit de NGK (Missionair Steunpunt), vertegenwoordigers uit de GKV en de uitgever van Groei.
• Waar? In het Zendingsdiaconessenhuis in Amerongen. We hebben plaats voor 250 mensen. 9.30-17.30.
• Wat kost het? Kostendekkend zijn we met ongeveer 45 euro p.p. en dat is inclusief het boek.
• Aanmelden? Stuur me een mail - pieter.kleingeld at kabelfoon.nl en de rest volgt vanzelf.

Binnenkort zal ik meer vertellen en verwijzingen geven naar het volledige programma.

Kerk zijn met Maastrichtenaren

Het volgen van Jezus bestaat uit twee pijlers: het evangelie en de gemeenschap. Het verhaal van God en mensen met Jezus als hoogtepunt en het gezin van God waarin dat verhaal wordt gevierd, gevolgd en verder vertelt. En hoe ziet dat er in de praktijk uit? Via deze link kom je in Maastricht bij Tjerk en Anneke van Dijk. Zij vertellen hoe eenvoudig en hoe inspirerend dit in de praktijk is. Niet kerk-doen, maar gewoon kerk-zijn, mensen opzoeken en je leven met hen delen.

De buzzwords op een rij: hun gemeentestichtingsproject is een initiatief van de GKV, gebaseerd op het gedachtengoed van Total Church, nu ook deel van ECM en zeker niet vreemd van het Redeemer Network.